معرفی اجمالی پروفسور هانری کربن

تعرفه تبلیغات در سایت
عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس
عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس
عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس
عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس
عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس عنوان عکس

لینک دوستان

    امکانات وب

    برچسب ها

    این مقاله ی کوتاه در مورد مستشرق و اسلام شناس وشیعه شناس فرانسوی است که در کنفرانس های صنفی دوره ی ماستری ارائه شده بود.

    معرفی هانری کربن

    مقدمه ..............

    زندگی نامه پور فسور هانری کربن.............

    هانری کربن و کتابخانه استانبول................

    چگونگی تمایل هانری کربن به شناخت اندیشه اسلامی، به ویژه شیعه .............

    هانری کربن و عرفان شیعی ..................

    اثار هانری کربن در مورد اسلام و شیعه ..........

    معرفی اجمالی تاریخ فلسفه اسلامی...............

    نتیجه گیری ...........................................

     

    مقدمه:  در مقدمه بدو نکته پرداخته شده است.

    1-    فضای کلی اروپا که شخصیت هانری کربن در آن شکل گرفته است.

    2-    روش مطا لعه ای هانری کربن.

         بعد از رنسانس، تحول بزرگ علمی و فرهنگی  در دنیای اندیشه غرب ظهور نمود. این نواندیشی در ابعاد مختلف زندگی مردم این سرزمین تاثیرات اساسی را بنیان نهاد. نگاه به پدیده ها در هستی از تک قالب بودن دوران تاریک هزار ساله اوسطایی به افق های متفاوت و دیگرگون کننده ای  تبدیل شد. بنیاد های فکری فلسفی دچار تغیرات عمده ای گردید، نوعی از برداشت های طبیعت گرایانه مبتنی بر تجربه، اصالت تمام پیدا کرد؛ در حالیکه در تاریخ گذشته ای این مرز چنین اندیشه و عملکرد گناه محسوب می شد. دکم اندیشی های دینی که اجازه نمیداد به انسان های آن روز، تا ارزش های انسانی شان را درک کنند و به نداهای درونی شان به صورت آزادانه لبیک گویند، دیوار های ضخیم شان در حال فروپاشی بود. لیبرالیسم فکری فلسفی، در این عصر سامانه ای را فراهم آورد تا ریالیسم، اومانیسم و اگزستنسیالیسم و ده ها مکتب فکری دیگر فرصت نفس کشیدن را پیدا کنند. طبیعیست در چنین فضای بالندگی اندیشه را می توان تجربه کرد. اروپا به صورت سرسام آوری به سوی علم آموزی و فلسفه و اندیشه ورزی روی بنمودند. این فرایند همچنان به پیش میرفت و اروپاییان در تکاپوی دانش و فناوری بودند. این مردم در تلاش افتادند که سرزمین های دیگری را نیزباتمامی زیر ساخت های فکری شان بشناسند و در این کار اقدام نمودند. مراکز عمده ای از جمله در زمینه ای شرق شناسی، و داشته های فکری شرق بنیان گذاری شد. شخصیت های علمی و فلسفی انان به تحقیقا ت گسترده ای روی آوردند تا شرق و ارزش های موجود در خاور زمین را بشناسند. اوج این پژوهش های حساب شده شامل قرن 19 و20 است که از جانب غربیان انجام یافته است. یکی از این اندیشمندانی که گرویده ای شرق و داشته های فکری و فلسفی ایده پرور شرقی شد، فیلسوف بزرگ فرانسوی هانری کربن است. کربن عمر پربارعلمی شان را در راه شناخت  شرق و تحقیق در فلسفه ای اسلامی در حوزه ایران سرمایه گذاری کرد.

    این اندیشمند فرانسوی با روش پدیدار شناسانه به سراغ فلسفه اسلامی در شرق آمد. وی تکیه بر روش تاریخی را به تنهای در تحلیل پدیده ها در هستی آنهم در این تحقیقاتش هرگز نپذیرفت. کربن پدیدار شناسی را راهی مطمئین تر میدانیست برای متبلور ساختن حقایق در هستی، ازهمین جهت بود که در اسلام پژوهی خویش به این ابزار متوصل شد. آنچه در روش پدیدار شناسی اهمیت فراوان دارد شناخت پدیده، تاثیرآن برفرد و جامعه و نیزبرهه ای از تاریخ است. بااین متود است که قابلیت درک مبانی یک فکرمهیا می گردد. با این روش است که لایه های غرض آلود شکافته می شود و انسان به خالصانه بودن پدیده پی می برد. این روش به قول آدموند هوسرل یک نوع روان شناسی توصیفی است. همچنانیکه موریس کوروز: هرچیزی که خود را به هر نحوی که باشد، ظاهر سازد پدیدار نامیده می شود. کربن با چنین تعریف و چنین انتظاری از پدیدار شناسی به آدرس اسلام شناسی در شرق و به ویژه در جغرافیای ایران می رود و نتایج قابل قبولی علمی و فلسفی را نیزبدست می آورد.  

     

    واژگان کلیدی: مستشرق، اسلام شناسی، شیعه شناسی، عرفان شیعی، فلسفه اسلامی،

     

    زندگی نامه هانری کربن: (1903-1978)

    هانری کربن در چهاردهم اپریل 1903 در پاریس فرانسه بدنیا آمد. کربن فیلسوف و دانشمند غربی و یکی از شرق شناسان و اسلام شناسان بزرگ قرن بیستم است. او چهارده سال فلسفه آموخت و در شناخت فلسفه هیگل و فلسفه  مارتین هایدگر تبحر فراوان داشت. کربن شناخت عمیق فلسفی نسبت به اندیشمندان چون: آدموندهوسرل، ارنیست کاسیرر، امیل بریه، آتین ژیلسون ولوی ماسینیون داشت و از جمله شاگرد لوی ماسینیون مستشرق و عرفان شناس است که به اوتمایل و احترام زیاد داشت. کربن ازطریق همین استادش با شهاب الدین سهروردی و مکتب اشراق آشنا شد. کربن ریس انستیتوت فرانسه و ایران در تهران و استاد دانشگاه سوربن فرانسه بود. هانری کربن عمر پربار علمی شان را در راه تحقیق و پژوهش ادیان و به خصوص اسلام و شیعه سرمایه گذاری نمود و در نهایت در سال 1978 گرفتار دشنه ای مرگ گردید و یادش در تاریخ علم برای همیشه زنده است. به گفته ای داریوش شایگان که کربن را از نزدیک می شناخت، کربن کاتولیک زاده ای بود که در تمام دوران عمرش به دین مسیح و مذهب کاتولیک معتقد بود و با این نشانه ای مذهبی هم از دنیا چشم بست.

    هانری کربن و کتابخانه استانبول:

    کربن که با عرفان اسلامی از طریق استادش لوی ماسینیون آشنا شده بود و اندیشه های فلسفی شیخ اشراق را نیز از او آموخته بود در پی فرصتی بود که با دنیای مملو از ارزش های ناب اسلامی و انسانی که در فلسفه شرق وجود دارد آشنا شود. هانری کربن راهی ترکیه گردید  و در شهراستانبول و در کتابخانه ای این شهربا آثار گران سنگ شیخ اشراق برخورد. این در حالی بود که دنیا آغازین روزهای جنگ جهانی دوم را تجربه می کردند. هانری تمام دوران جنگ را به مطالعه ای این آثار پرداخت. کاوش و پژوهش کاربن در این چند سال وی را به یک مستشرق تبدیل کرد و علاقه مند گردید که دنیای پر از ظرافت فلسفی، عرفانی اسلام را هرچه بیشتر و دقیق تر مطالعه کند. مکتب اشراق نظر فلسفی کربن را به خود  جلب کرد و از همین لحاظ است  که   تاَلیفات زیاد در مورد شیخ اشراق دارد. کربن در این کتابخانه علاوه بر مطالعه  فلسفه ای اشراقی به مطالعه اسماعیلیه، صدرالمتاَلهین و عرفان ایرانی پرداخت. کربن تشنه ای دریافت سرچشمه های اصلی عرفان و فلسفه ای اسلامی بود. ذهن او همواره مملواز پرسش های بود که باید در یک جای و از آدرسی به پاسخ آن میرسید. او در تلاش بود که به ایران سفر نماید و گمشده ای را که به دنبالش هست شاید در آن جا پیدا کند. کتابخانه استانبول در واقع امر پلی  شد که هانری از آن به ساحل ارزش های فلسفی و عرفان اسلامی راه پیدا کند.

     

    چگونگی تمایل کربن به شناخت اندیشه ای اسلامی، به ویژه شیعه:

    همچنانکه در زندگی نامه ای کربن یادآور شدم، عوامل چند گانه ای در علاقه مندی هانری کربن به فلسفه اسلامی و مطالعات دقیق در مورد آن دخیل است.

    1-    تاثیرپذیری هانری کربن از استادش لوی ماسینیون.

    2-    نوع علاقه ای شخصی خود هانری کربن در مورد مطالعه شرق و به خصوص اندیشه ای اسلامی.

    3-    خلای درونی فلسفه غرب و تک ساحتی شدن انسان در این حوزه ای از اندیشه.

         کربن در ابتدای زندگی علمی شان یک هایدگرشناس بود و مشغولیت فکری و مطالعاتی اش در حوزه ای پدیدارشناسی بود که هوسرل و شاگرد او مارتین هایدگرآنرا به قله های اوجش رسانده است. علاوه بر این کربن با فلسفه هیگلی دست و پنجه میداد و پدیده های هستی را در این قالب از تفکرمی ریخت. با اندیشمندان بزرگ و فلسفه های حسابگر در اروپای قرن بیست که میراث از قرون گذشته بود سرگرمی داشت؛ تا اینکه با لوی ماسینیون مستشرق و اسلام شناس بزرگ فرانسوی آشنا گردید و به قول خودش افتخار شاگردی اورا کسب نمود. از آن به بعد کربن گرویده ای آیدیا لیسم شرقی گردید. طوریکه لوی ماسینیون به هانری کربن توصیه می کند که بعد از من توباید عرفان شناسی و اسلام شناسی را به پیش ببری.

    هانری کربن با فلسفه و داشته های فکری در غرب آشنا بود، او علاقه مند این بود تا حوزه ای شرق را نیزبا بستر های فلسفی اش به مطالعه بگیرد. تمایل شخصی او  نیزیکی از این عوامل است که اورا واداشت تا به شرق بیاید و  به مطالعه ای این منابع بزرگ ارزشی و پیچیده ای که در شرق وجود دارد آشنا گردد.

    عصر روشنگری اروپا دوران طلایی است که در آن بنیاد های خیلی از سنت های فرسوده ای اجتماعی که تبدیل به ارزش های فکری گردیده بود به چالش رو برو گردید. سنت های که بدست آدمی ساخته شده بود در خیلی از موارد سازنده اش (انسان) را قربانی می کرد. در این عصر انسان اروپای، دیگر از چنین سنت ها پیروی نمی کند و از آنها بیزاری می جویند. فضای تفکر و اندیشه به صوب آزادی اندیشه به سرعت در حال حرکت است. فلسفه های که در قرون اولیه نطفه هایش در این سرزمین با عقیم شدن محکوم بود بار دیگربعد از چندین قرن شانس بارورشدن راپیدا کردند. اومانیسم، اگزستنسیالیسم، راسیونالیسم، پوزیتویسم، مدرنیسم وده ها مکتب فلسفی وایدئولوژی ها ی متفاوت فرصت ظهور را پیدا کردند. ازجانب دیگر لیبرالیسم اندیشه، گاه درخدمت سوء استفاده گرانی چون: کاپیتالیسم قرار گرفتند. محاسبه گری های اقتصادی به صورتیکه انسان را الینه در ماشین و صنعت نمودند.  با شعار آزادی برای انسان خود آزادی را قفل و زنجیری ساخت در پای انسان های آزاد. رشد روز افزون سرمایه داری در فضای جدید که در غرب بوجود آمده بود انسان ها را تک ساحتی ساخت. کربن که این وضعیت را با چشم بصیرت برای انسان ها در غرب میدید سرخورده از فلسفه ای غرب شد. هانری کربن بسته شدن انسان بر محورکاپیتالیسم و یا تک بعدی شدن انسان در اقتصاد، سرمایه و چرخ های ماشین، توهین به آزادی و انسانیت انسان میدانیست. به گفته ای دکتر شایگان کربن از خلای فلسفی در غرب بیزار بود و نوعی پوچی آن فلسفه ها او را وا داشت که به فلسفه در شرق رو بیاورد. کربن اومانیسم و اگزستنسیالیسم واقعی را در فلسفه اسلامی و عرفان شیعی میدید. این باور سامانه ای را فراهم کرد تا کربن به مطالعه در شرق به ویژه فلسفه اسلامی بپردازد.

     

    هانری کربن و عرفان شیعی:

    کربن با مطالعه ژرف در فلسفه ای اسلامی بیشتر گرویده ای عرفان شیعی شد. او معرفت الاولیا را ادامه ای معرفت النبیا میدانیست و طریق اشراق و دل را مطمئین ترین راه برای درک حقایق امامت قلمداد می کرد. کربن دیدار های را که با طباطبایی داشت او را براین باورش عمیق تر کرد که عرفان شیعی معرفت خالصانه ای است در راه شناخت حقیقت دین. هانری کربن رگه های عرفان اسلامی را در مذهب اسماعیلی، عرفان محیی الدین و سید حیدر آملی، فلسفه اشراق سهروردی، فرقه شیخیه و شیعه دوازده امامی جستجومی کرد. وی در نهایت براین باور شد که در شیعه دوازده امامی عرفان طریق درستی است که انسان را به حقایق دین و حکمت الهی در هستی رهنمون می سازد. کربن در بحث معرفت الاولیا امام شناسی را ادامه و بسط نبی شناسی میداند و سلسله امامت را بر محورامام مهدی که ادامه امام شناسی در عصرما است قرار میدهد. کربن بر اساس این شیوه تشخیص داد که مساله ای مهدویت بنیاد اصلی شیعه و عرفان و موضوع امام دوازده هم از مهمترین مباحث اعتقادی – عرفانی شیعه تلقی می گردد. 

     

    آثارهانری کربن در مورد اسلام و شیعه:

    هانری کربن فیلسوف، شرق شناس، اسلام شناس، شیعه شناس و عرفان شناس فرانسوی  است که تمامی عمرش در راه پژوهش علم مصرف گردید. تمامی آثار او حدود 197 عنوان می باشد. اما در مورد اسلام و شرق آثار وی عبارت است از: تاریخ فلسفه اسلامی، فلسفه ایرانی، فلسفه تطبیقی، آئین جوان مردی، اسلام ایرانی چهارجلد و مجموعه مقالات. ازهمه ای این آثارکربن در این نوشته  من تنها به معرفی اجمالی تاریخ فلسفه اسلامی او بسنده می کنم.

     

    معرفی اجمالی تاریخ فلسفه اسلامی:

    تاریخ فلسفه ای اسلامی وزین ترین کتابی است در مورد فلسفه اسلامی که کربن نوشته است. این کتاب دارای هشت بخش است که از سرچشمه های تفکرات فلسفی در اسلام بحثش شروع می شود. تفسیر روحانی قرآن، صحبت از رابطه تشیع و فلسفه نبوی، کاوش در لایه های فلسفی تفکر اسماعیلیه، اسماعیلیه فاطمی، اهل سنت، رابطه فلسفه با طبیعت و جابربن حیان و کمیا، فیلسوفان یونانی مشرب، تصوف، فلسفه اشراق، تفکر و اندیشه در آندلس، اینها بحث های جدی این کتاب است که کربن در مورد هرکدام با نگاه فلسفی به آن پرداخته است. از میان جستار های بسیار ارزشمند این کتاب ما به موضو ع شیعه و ادوار آن که در این جا بحث شده اشاره می کنم.

     کربن اساساً از یک جریان پویایی صحبت می کند که در سراسر تاریخ بشریت وجود دارد. او معتقد است که تاریخی بنام تاریخ مقدس در زندگی انسان حاکمیت می کند. این تاریخ آغازش ازآدم  و تکامل آن با محمد (ص) و استمرار آن در گرو ولایت و امامت است. این جریان زنده با مهدویت به انتهای از کمالش میرسد. افزون بر این او مهدویت را یک مساله ای عرفانی میداند و عقیده دارد شمایل عرفان شیعی در مهدویت قابل مشاهده است. کربن دوره امامت را که بعد از پیامبر شروع می شود و ادامه ای  همان تاریخی مقدس است به چند دوره خاص تقسیم نموده است.  

    1-             دوره ای اول:  دوره ایمه معصوم و پیروان و اصحاب شان می باشد مانند هشام بن الحکم، آخرین نائب امام علی السمری، وابو جعفر قمی متوفی سال 290 هجری.

    2-             دوره ای دوم از غیبت کبری تا زمان خواجه نصیرالدین طوسی 672 هجری، دوام دارد که بزرگان چون: شیخ صدوق، م 381. شیخ مفید، م 413، محمد بن حسن طوسی متوفی 460، قطب الدین سعید راوندی متوفی 537، سید شریف رضی و مرتضی علم الهدی 406 و 436.

    3-             دوره ای سوم از زمان خواجه تا دوره ای تجدد ایران که بدست صفویه صورت گرفته است دوام دارد.

    4-             دوره ای چهارم دوران تجدد صفوی و مکتب اصفهان است که به علت وجود میر داماد 1041 و ملا صدرا شیرازی 1050 هجری و شاگردان آنهاست.

    در این چهار دوران جستار های اساسی مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است.  این جستار ها شامل تمامی عقاید اصلی که به عنوان ستون فقرات اندیشه ای دینی و فلسفی در حوزه ای دین مطرح بوده است. از جمله هانری کربن به چند نکته بسیار توجه کرده است.

    1-    باطن گرایی: باطن گرایی دارای  دو محور اساسی است شریعت و حقیقت. شریعت را همان را هی زندگی انسان میداند که با تکیه بر اصول اساسی و بنیاد های دینی ترتیب می گردد. حقیقت از نظر او همان تکیه گاه های بنیادینی است که انسان بنا بر عقل سلیم و اشراق های درونی بدان راه پیدا می کند. اما این بخشی از باطن گرایی بیشتر تجربه دل است و متکی به فرد بوده که چگونه به نداهای درونی اش لبیک بگوید و در یک ممارست تمام بتواند آنرا حقیقت یاب سازد.

    2-    معرفة النبوة: این بحث بر محوریت انبیا است و شناختی از سنت آنان و آنچه را برای بشریت آورده است می باشد. معرفة النبوة شامل شناخت ادوار تمامی پیامبران الهی می شود که آغازش آدم و سرانجام با رسالت محمد(ص) به پا یان میرسد.

    3-    معرفة الامامه: نیز ادامه ای موضوع بسیار مهم شناخت نبوت است. هانری کربن در واقع عقیده دارد که معرفت و شناخت از امام تکمیل کننده ای معرفت انبیا است. اگر این معرفت را ما نداشته باشیم در حقیقت از آنچه پیامبران آورده است محرومیم. این معرفت را تا جای گسترش میدهد که به مهدویت میرسد و اعلان می کند که مساله ای مهدویت و اعتقاد به آن نشان دهنده ای نوعی تکامل معرفتی است از تاریخ مقدس که بر زندگی انسان ها حاکمیت دارد.

    4-    شناخت عرفانی: در شناخت عرفانی موضوع اصلی مورد بحث طبقه بندی انبیاست برای بهتر شناختن انبیا. کربن می نویسد که ایمه برای انبیا چهار طبقه شمرده اند و آن را توضیح و بیان کرده اند.

    1-    انبیایی که فقط بر نفس خویش نبوت دارند.

    2-    طبقه ای دیگر از انبیا چناند که مشاهداتی دارند و آوایی ملک را در رویا استماع می کنند اما فرشته ای را در بیداری نمی بینند و نیز بر هیج کس رسالتی ندارند مانند لوط.

    3-    طبقه ای دیگر از انبیا چناند که قدرت مشاهده و ادراک اوای ملک را نه فقط  در عالم رویا که در عالم بیداری نیز دارند. چنین پیمبری ممکن است به سوی گروهی اندک یا بسیار به رسالت فرستاده شده باشد باشد مانند یونس.

    4-    در دسته ای انبیایی مرسل شش یا هفت پیمبر بزرگ وجود دارند( آدم، نوخ، ابراهیم، موسی، داود، عیسی و محمد) رسولانی با وظیفه ای رسالت برای ابلاغ، یعنی ابلاغ قانون جدید الهی که ناسخ قانون قبلی بوده است.

    این بود گزیده ای از فصول هشتگا نه ای که در کتاب تاریخ فلسفه اسلامی هانری کربن بدان پرداخته است.

     

    نتیجه:

    در نتیجه، یک نکته را قابل ذکر میدانم اینکه در کنار ارزش علمی که کربن و آثار گران سنگ او دارد، وی به تمام معنی از تحقیق و بررسی در اندیشه ای شرقی و اسلامی هدف غرض آلود نداشته است. که به صورت واضح این ادعا از مطالعه ای آثار او و کار کرد های او به اثبات میرسد.

     

     

    نقد و بررسی هانری کربن:

    به نظرم هانری کربن با توجه به مطا لعات بسیار اساسی که در زمینه ای اسلام و شیعه داشته است در دو مورد قابل بررسی و نقد است.

    1-     کربن با شناخت که از عرفان اسلامی و به خصوص عرفان شیعی در اوایل از لوی ماسینیون استادش دریافت کرد در این حوزه به صورت جدی غرق گردید. این مساله سبب شده است هانری از جنبه ای کار بردی و فلسفه ای عملی اسلامی و شیعی باز داشته شود. در حقیقت کربن در لایه های عمیق عرفانی که متکای فردی دارد گرفتار شد و همچنانکه با فلسفه ای اشراقی انس یافته بود راه دل را و تجربه ای عرفانی را در شناخت پدیده ها بکار گرفت. این درگیری فکری او موجبات این را فراهم آورد که از کاربردی بودن فلسفه به صورت واقعی که بتواند درمانی برای  درد های اجتماعی جامعه باشد کمی دور بماند.

    2-     نکته ای دیگر که قابل مکث است اینکه هانری کربن در تحلیل فلسفه ای اسلامی به آن بنیاد های فلسفی و اساسی که خاصی فلسفه ای اسلامی است آن چنان که شایسته است نپرداخته است؛ بلکه به مولفه های ایدئولوژیک به عنوان اصول فلسفی اسلامی تکیه نموده است. مانند: معرفت به انبیا، معرفت به امام و در نهایت مساله ای مهدویت را بشتر بارنگ شیعی آن تفسیر نموده و همچنان از آدرس عرفان تحلیل نموده است که بشتر تجربه ای فردی و دنیای خاص است. از سوی دیگر در تحلیل فلسفی خویش کربن شالوده های فلسفی غیر، که در فلسفه ای اسلامی رنگ جهان بینی اسلامی را به خود گرفته است از همدیگر تفکیک نکرده است. مثلا در بحث فیلسوفان یونانی مشرب بیشتر تاریخ زندگی، تاریخ اندیشه ای آنان را ذکر می کند که سزاوار بود در اینجا مولفه های اساسی فلسفه ای اسلامی ویونانی را که در کالبد شخصیتی آنان مشاهده می شود بر می شمرد و بررسی می کرد. هانری کربن با این گونه تحلیل چارچوب نظری فلسفی اش را در قسمت مطالعه ای فلسفه اسلامی به کار برده است و این همان سنتی است که دیگران نیز در گرو آن بوده وهستند.

     

     

    ۲۲/۳/۱۳۹۲

     

     

    منابع:

    1-              کربن، هانری، تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه دکتراسدالله مبشری، تهران: چاپخانه سپهر، 1361.

    2-              کربن، هانری، مجموعه مقالات، گرد آوری وتدوین محمد امین شاهجویی، تهران: انتشارات حقیقت، 1384.

    3-              دانشنامه ای ویک پیدیا، مقالات تحقیقی درمورد هانری کربن.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    نویسنده : بازدید : 3 تاريخ : سه شنبه 23 شهريور 1395 ساعت: 2:53
    برچسب‌ها : ,